AI gây khủng hoảng chip nhớ: Thiếu hụt kéo dài đến 2027

Theo Tom's Hardware, thị trường bộ nhớ toàn cầu đang bước vào một giai đoạn đặc biệt khi nhu cầu tăng mạnh chưa từng có, trong khi năng lực cung ứng không theo kịp. Những cảnh báo gần đây từ Samsung Electronics và SK hynix cho thấy tình trạng thiếu hụt chip nhớ do AI có thể kéo dài ít nhất đến năm 2027, thậm chí xa hơn.

Đây không còn là một chu kỳ biến động ngắn hạn quen thuộc của ngành bán dẫn, mà đang dần trở thành một sự dịch chuyển mang tính cấu trúc.

Áp lực cung cầu chưa từng có trong lịch sử ngành bộ nhớ

Trong báo cáo tài chính công bố cuối tháng 4/2026, lãnh đạo mảng bộ nhớ của Samsung cho biết mức độ thiếu hụt hiện đã trở nên “đáng kể”, khi tỷ lệ đáp ứng nhu cầu giảm xuống mức thấp kỷ lục. Một trong những tín hiệu rõ ràng nhất của sự mất cân bằng này là việc khách hàng bắt đầu đặt trước nguồn cung trong nhiều năm, có trường hợp kéo dài đến tận 2027. Điều này phản ánh tâm lý thị trường đã thay đổi, từ mua theo nhu cầu ngắn hạn sang đảm bảo nguồn cung dài hạn.

Nhận định của Samsung không phải là trường hợp đơn lẻ. SK hynix cũng đưa ra cảnh báo tương tự chỉ một tuần trước đó. Khi hai trong ba nhà sản xuất DRAM lớn nhất thế giới, cùng với Micron Technology, đồng loạt phát đi tín hiệu về thiếu hụt kéo dài, thị trường gần như không còn nghi ngờ về mức độ nghiêm trọng của vấn đề.

HBM trở thành tâm điểm của cuộc khủng hoảng

Nguyên nhân cốt lõi của sự mất cân bằng nằm ở sự bùng nổ của hạ tầng trí tuệ nhân tạo. Các hệ thống AI hiện đại, đặc biệt trong các trung tâm dữ liệu quy mô lớn, đòi hỏi lượng dữ liệu khổng lồ được xử lý liên tục với tốc độ rất cao. Điều này chỉ có thể đáp ứng bằng HBM, một dạng bộ nhớ DRAM được thiết kế với băng thông cực lớn và đặt gần bộ xử lý.

Tuy nhiên, HBM lại là một trong những công nghệ khó sản xuất nhất trong ngành bán dẫn. Quy trình sản xuất đòi hỏi xếp chồng nhiều lớp bộ nhớ, kết nối với độ chính xác cao và sử dụng các công nghệ đóng gói tiên tiến. Chính những yêu cầu kỹ thuật phức tạp này khiến việc mở rộng sản xuất HBM trở nên chậm hơn nhiều so với tốc độ tăng của nhu cầu.

Trong khi đó, HBM lại mang lại biên lợi nhuận cao hơn đáng kể so với DRAM truyền thống. Điều này khiến các nhà sản xuất ưu tiên dồn nguồn lực, từ công suất sản xuất đến đầu tư nghiên cứu và phát triển, vào phân khúc này. Hệ quả là nguồn cung DRAM thông thường bị thu hẹp, tạo ra hiệu ứng lan tỏa sang toàn bộ thị trường bộ nhớ.

Tác động lan rộng sang DRAM và SSD

Mặc dù HBM là tâm điểm, tác động của nó không dừng lại ở một phân khúc. Việc tái phân bổ nguồn lực sang HBM đã khiến thị trường DRAM truyền thống bắt đầu bị siết chặt. Các sản phẩm DRAM phục vụ server, máy tính cá nhân và thiết bị di động đều chịu áp lực về nguồn cung.

Song song với đó, nhu cầu lưu trữ trong các trung tâm dữ liệu AI cũng gia tăng mạnh, kéo theo sự tăng trưởng của thị trường SSD doanh nghiệp. Các hệ thống AI không chỉ cần năng lực tính toán, mà còn yêu cầu hạ tầng lưu trữ quy mô lớn để xử lý và duy trì khối lượng dữ liệu khổng lồ. Điều này khiến NAND và SSD cũng bước vào chu kỳ tăng trưởng mạnh, nhưng đồng thời đối mặt với áp lực cung cầu tương tự.

Trong quý 1/2026, nhiều nhà sản xuất đã ghi nhận doanh thu NAND và SSD tăng mạnh, phản ánh rõ nét tác động của nhu cầu AI. Tuy nhiên, điểm đáng chú ý là tăng trưởng này không đến từ việc mở rộng sản lượng đơn thuần, mà phần lớn đến từ sự gia tăng giá bán trong bối cảnh nguồn cung hạn chế.

Apple và áp lực từ phía cầu

Nếu các nhà sản xuất phản ánh rõ ràng áp lực từ phía cung, thì Apple lại là minh chứng tiêu biểu cho tác động từ phía cầu. Trong báo cáo tài chính quý II/2026, CEO Tim Cook thừa nhận chi phí bộ nhớ đã tăng đáng kể, ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả kinh doanh của công ty.

Đây là một tín hiệu quan trọng bởi Apple vốn được xem là một trong những doanh nghiệp có khả năng kiểm soát chuỗi cung ứng tốt nhất trong ngành công nghệ. Khi ngay cả một công ty có quy mô và năng lực tài chính như Apple cũng phải đối mặt với chi phí linh kiện tăng mạnh, điều đó cho thấy mức độ lan rộng của cuộc khủng hoảng.

Thực tế, các doanh nghiệp như Apple thường có chiến lược tích trữ linh kiện với giá tốt từ trước. Tuy nhiên, khi lượng tồn kho này dần cạn kiệt, chi phí đầu vào mới sẽ phản ánh trực tiếp vào báo cáo tài chính. Điều này buộc các công ty phải cân nhắc giữa việc giữ giá bán để bảo vệ thị phần, hoặc tăng giá sản phẩm để duy trì biên lợi nhuận.

Tác động đến thị trường tiêu dùng

Áp lực từ chi phí linh kiện đã bắt đầu lan xuống thị trường tiêu dùng. Một số dòng smartphone ghi nhận mức tăng giá dù chỉ có những nâng cấp không đáng kể về cấu hình. Xu hướng này có thể tiếp tục trong thời gian tới khi chi phí bộ nhớ duy trì ở mức cao.

Trong bối cảnh đó, hành vi tiêu dùng cũng có thể thay đổi. Người dùng có xu hướng cân nhắc kỹ hơn giữa chi phí và hiệu năng, hoặc kéo dài vòng đời thiết bị thay vì nâng cấp thường xuyên. Điều này có thể tạo ra những tác động ngược trở lại đối với nhu cầu thị trường trong trung hạn.

Đầu tư tăng mạnh nhưng chưa đủ để giải bài toán cung

Để đối phó với tình trạng thiếu hụt, các nhà sản xuất đang đẩy mạnh đầu tư vào năng lực sản xuất. Samsung và SK hynix đã tăng đáng kể chi tiêu cho các nhà máy sản xuất và cơ sở đóng gói bộ nhớ tiên tiến. Tuy nhiên, đặc thù của ngành bán dẫn là thời gian triển khai dài. Việc xây dựng một nhà máy mới hoặc mở rộng năng lực sản xuất có thể mất nhiều năm, khiến nguồn cung không thể tăng nhanh trong ngắn hạn.

Trong khi đó, nhu cầu từ AI vẫn tiếp tục tăng với tốc độ rất cao. Điều này tạo ra một khoảng cách ngày càng lớn giữa cung và cầu, khiến tình trạng thiếu hụt khó có thể được giải quyết trong tương lai gần.

Một chu kỳ mới của ngành bán dẫn

Ngành bộ nhớ từ trước đến nay luôn vận hành theo chu kỳ, với các giai đoạn dư thừa và thiếu hụt luân phiên. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cho rằng chu kỳ hiện tại có những đặc điểm khác biệt. Sự bùng nổ của AI không chỉ làm tăng nhu cầu, mà còn thay đổi cấu trúc tiêu thụ phần cứng trên toàn ngành.

Không chỉ bộ nhớ, các thành phần khác trong hệ sinh thái AI như GPU, CPU và thậm chí cả năng lượng cũng đang đối mặt với những áp lực tương tự. Điều này cho thấy một xu hướng rộng hơn, nơi hạ tầng công nghệ đang phải thích nghi với tốc độ phát triển vượt bậc của AI.

Những diễn biến hiện tại cho thấy thị trường bộ nhớ đang bước vào một giai đoạn chuyển đổi quan trọng. Thiếu hụt không còn là vấn đề tạm thời, mà đang trở thành một yếu tố cấu trúc định hình lại toàn bộ ngành công nghiệp.

Trong bối cảnh đó, lợi thế cạnh tranh không chỉ đến từ công nghệ, mà còn từ khả năng đảm bảo nguồn cung và quản trị chuỗi cung ứng. Đối với các doanh nghiệp, việc hiểu rõ động lực thị trường và xây dựng chiến lược phù hợp sẽ là yếu tố quyết định trong một kỷ nguyên mà bộ nhớ đã trở thành một trong những “tài nguyên chiến lược” quan trọng nhất của nền kinh tế số.