Khủng hoảng đất hiếm chưa hạ nhiệt, hãng chip Mỹ gặp khó trong xin giấy phép

Các nhà sản xuất chip vẫn chịu ảnh hưởng vì thiếu hụt đất hiếm, theo một báo cáo. Thỏa thuận đình chiến thương mại Mỹ – Trung dường như chưa giúp giảm áp lực dù đã được ký kết từ tháng 10 năm ngoái. Thậm chí, một số nhà cung ứng đã từ chối nhận thêm khách hàng mới do tồn kho hạn chế.

Báo cáo cho biết các nhà cung cấp vật liệu đất hiếm cho ngành bán dẫn vẫn đối mặt với nguồn cung eo hẹp. Theo Reuters, các công ty Mỹ đang gặp khó khăn trong việc xin giấy phép xuất khẩu từ Trung Quốc đối với scandium, vật liệu thiết yếu để sản xuất chip 5G dùng trong smartphone và trạm phát sóng di động.

Không chỉ ngành bán dẫn chịu tác động. Các nhà cung cấp trong lĩnh vực hàng không vũ trụ và quốc phòng Mỹ cũng đang đối mặt với tình trạng thiếu hụt ngày càng nghiêm trọng. Đáng chú ý là yttrium và scandium, hai nguyên tố trong nhóm 17 đất hiếm, chiếm tỷ trọng nhỏ nhưng đóng vai trò quan trọng trong công nghệ quốc phòng, động cơ máy bay và sản xuất bán dẫn tiên tiến.

Yttrium được sử dụng trong các lớp phủ chịu nhiệt, giúp bảo vệ động cơ và tuabin khỏi nóng chảy ở nhiệt độ cao. Giá khoáng sản này đã tăng khoảng 60% kể từ khi tình trạng khan hiếm bắt đầu được ghi nhận tại Mỹ vào tháng 11/2025. So với cùng kỳ năm trước, mức giá đã tăng vọt nhiều lần, phản ánh sự mất cân đối cung cầu nghiêm trọng. Hai công ty chuyên về chất phủ công nghiệp tại Bắc Mỹ đã phải tạm ngừng sản xuất do thiếu nguyên liệu đầu vào. Một doanh nghiệp buộc phải từ chối khách hàng nhỏ và quốc tế để ưu tiên các hợp đồng lớn, trong khi một đơn vị khác ngừng bán các sản phẩm chứa oxit yttrium.

Trong trường hợp scandium, dù phần lớn nguồn cung được mua qua bên thứ ba, Bắc Kinh yêu cầu các nhà xuất khẩu phải khai báo người dùng cuối để được cấp phép. Trên thực tế, không chỉ scandium mà hầu như toàn bộ đất hiếm có nguồn gốc từ Trung Quốc, nếu được sử dụng để sản xuất chip logic tiến trình 14nm trở xuống hoặc chip nhớ từ 256 lớp trở lên, đều chịu quy định này.

Trung Quốc bắt đầu áp hạn chế đối với các khoáng sản chiến lược từ tháng 12/2024, nhưng biện pháp kiểm soát xuất khẩu có tác động mạnh nhất được đưa ra vào tháng 4/2025 nhằm đáp trả các mức thuế của Tổng thống Donald Trump. Không chỉ hạn chế xuất khẩu vật liệu thô, Bắc Kinh còn kiểm soát cả công cụ và phương pháp chế biến, khiến các quốc gia muốn bù đắp nguồn cung thiếu hụt cũng không thể dễ dàng tiếp cận công nghệ cần thiết.

Gần một tháng sau thỏa thuận đình chiến giữa Washington và Bắc Kinh, Trung Quốc đã cấp lô giấy phép xuất khẩu đất hiếm đầu tiên. Tuy nhiên, các giấy phép này gắn với từng khách hàng cụ thể thay vì toàn ngành, khiến nhiều doanh nghiệp phải chờ đợi để được tiếp cận nguồn cung. Vì vậy, một số hãng chip Mỹ đã đề nghị chính phủ liên bang hỗ trợ. Một quan chức Mỹ nói với Reuters: “Nhận định của chúng tôi là ngành bán dẫn đang bị nhắm mục tiêu trực tiếp.”

Vấn đề này nhiều khả năng sẽ trở thành một trong những chủ đề trọng tâm trong các cuộc thảo luận cấp cao sắp tới, khi chuỗi cung ứng đất hiếm ngày càng được nhìn nhận như một công cụ chiến lược trong cạnh tranh công nghệ toàn cầu.