Cơn khát chip nhớ và áp lực giá thiết bị công nghệ: Vì sao khó hạ nhiệt trước 2028?

Thị trường bán dẫn đang bước vào một chu kỳ bất thường. Nếu trước đây thiếu hụt chip nhớ thường mang tính chu kỳ, kéo dài 12 - 18 tháng rồi điều chỉnh, thì bối cảnh hiện tại cho thấy áp lực này có thể kéo dài nhiều năm.

Giá DRAM và NAND không còn đơn thuần phản ánh cung cầu tiêu dùng, mà chịu tác động mạnh từ làn sóng AI toàn cầu. Hệ quả là chi phí smartphone, laptop và toàn bộ thiết bị điện tử tiêu dùng đứng trước rào cản giảm giá ít nhất đến giai đoạn 2027–2028.

AI đang hút cạn tài nguyên memory toàn cầu

Cơn sốt AI tạo ra một cấu trúc nhu cầu hoàn toàn mới. Các hệ thống GPU cao cấp từ NVIDIA và AMD sử dụng lượng lớn DDR5 và đặc biệt là HBM trong huấn luyện cũng như suy luận mô hình. HBM có giá trị cao gấp nhiều lần DRAM truyền thống và yêu cầu quy trình sản xuất phức tạp hơn.

Cùng lúc đó, các hyperscaler như Amazon Web Services, Microsoft Azure và Google Cloud liên tục mở rộng trung tâm dữ liệu để phục vụ AI. Memory không chỉ tăng về khối lượng mà còn tăng về chất lượng, với yêu cầu băng thông cao và độ trễ thấp.

Điều này tạo ra sự dịch chuyển phân bổ tài nguyên. Chip nhớ cao cấp được ưu tiên cho trung tâm dữ liệu thay vì thị trường tiêu dùng. Khi năng lực đóng gói tiên tiến và wafer giới hạn, mỗi đơn hàng HBM cho AI có thể thay thế hàng triệu chip DRAM phổ thông dành cho PC hay smartphone.

Nguồn cung không còn phản ứng theo chu kỳ cũ

Sau khủng hoảng dư cung giai đoạn 2022 đến 2023, các ông lớn như Samsung Electronics, SK hynix và Micron Technology đã thay đổi chiến lược. Thay vì mở rộng ồ ạt rồi chấp nhận suy giảm biên lợi nhuận, họ duy trì kỷ luật sản xuất chặt chẽ.

Đầu tư fab mới cần nhiều năm và hàng chục tỷ USD. Trong khi đó, HBM mang lại biên lợi nhuận cao hơn đáng kể so với DRAM phổ thông. Khi cơ cấu sản xuất nghiêng về phân khúc cao cấp, thị trường đại trà đối mặt tình trạng thiếu hụt mang tính cấu trúc chứ không chỉ là thiếu tạm thời.

Ngoài ra, việc chuyển đổi dây chuyền giữa các chủng loại memory không thể thực hiện tức thì. Cấu trúc này khiến cung DRAM phổ thông bị “kẹt cứng” trong khi cầu AI vẫn tăng mạnh.

Smartphone chịu áp lực trực tiếp từ giá RAM

Memory chiếm khoảng 10-20% chi phí linh kiện của một chiếc smartphone. Khi giá DRAM leo thang, biên lợi nhuận bị bào mòn nhanh chóng, đặc biệt ở phân khúc giá rẻ nơi dư địa tăng giá bán rất hạn chế.

Một số hãng chip đã phát tín hiệu cảnh báo về rủi ro nguồn cung, trong khi các thương hiệu thiết bị buộc phải lựa chọn giữa tăng giá bán hoặc cắt giảm cấu hình. Ngay cả những nhà sản xuất có sức mạnh đàm phán lớn cũng không thể miễn nhiễm hoàn toàn với chu kỳ giá mới.

PC và laptop nhạy cảm hơn vì cường độ memory cao

Thị trường PC còn dễ tổn thương hơn do cấu hình RAM và SSD lớn hơn smartphone nhiều lần. Một số giai đoạn trước đây, giá SSD từng tăng vọt trong thời gian rất ngắn, cho thấy mức độ nhạy cảm cao của thị trường.

Các hãng như Lenovo, Dell Technologies, HP Inc. và Acer đã phát tín hiệu điều chỉnh chiến lược giá khi chi phí linh kiện leo thang. Trong bối cảnh nhu cầu PC toàn cầu mới chỉ phục hồi nhẹ sau suy thoái, chi phí memory tăng có thể làm chậm thêm chu kỳ hồi phục.

Vì sao khó hạ nhiệt trước 2028

Ba yếu tố khiến giá memory khó giảm sâu trong vài năm tới.

Thứ nhất là cấu trúc cầu bền vững từ AI. AI không còn là xu hướng thử nghiệm mà đã trở thành hạ tầng nền tảng cho nhiều ngành.

Thứ hai là cấu trúc cung tập trung cao. Ba nhà sản xuất lớn kiểm soát phần lớn thị phần DRAM toàn cầu, giúp họ có khả năng điều tiết sản lượng nhằm bảo vệ lợi nhuận.

Thứ ba là vòng đời đầu tư dài. Một nhà máy mới cần vài năm để đạt quy mô thương mại, trong khi cầu AI tăng nhanh hơn tốc độ mở rộng cung.

Những yếu tố này tạo ra nền giá mới cho memory, khác biệt so với chu kỳ biến động ngắn hạn trước đây.

Doanh nghiệp cần thay đổi cách tiếp cận

Trong bối cảnh memory trở thành biến số chiến lược, doanh nghiệp không thể tiếp tục mua theo thị trường ngắn hạn.

Một là chuyển sang hợp đồng dài hạn để khóa giá và ổn định nguồn cung.

Hai là tối ưu danh mục sản phẩm, tập trung vào cấu hình có biên lợi nhuận tốt và loại bỏ SKU dư thừa làm phân tán nguồn lực.

Ba là đầu tư vào tối ưu phần mềm và quản trị chuỗi cung ứng nhằm giảm phụ thuộc phần cứng không cần thiết và nâng cao độ chính xác dự báo nhu cầu.

Trong chu kỳ mới, memory không còn là linh kiện phụ trợ mà là yếu tố quyết định cấu trúc giá thành và lợi nhuận. Doanh nghiệp chiến thắng sẽ không chỉ là doanh nghiệp bán rẻ hơn, mà là doanh nghiệp hiểu và quản trị tốt biến động chuỗi cung ứng chip nhớ.

Nếu xu hướng hiện tại tiếp diễn, giai đoạn từ nay đến 2028 sẽ là thời kỳ tái định hình lại ngành điện tử tiêu dùng, nơi chiến lược cung ứng quan trọng không kém chiến lược sản phẩm.